|
ROZWÓJ SZCZENIÊCIA
Dojrzewanie
psychiczne jest zjawiskiem bêd¹cym czêœci¹ rozwoju zwierzêcia pocz¹wszy od
stadium zap³odnionego jaja. Nabyte drog¹ prób i b³êdów doœwiadczenia ¿yciowe
wp³ywaj¹ dodatnio na dojrzewanie psychiczne ka¿dego osobnika. Rozwój osobowoœci
zwierzêcia zale¿y od jego doœwiadczeñ z otoczeniem (z rodzin¹, braæmi, etc.).
Rozwój szczeniêcia mo¿emy podzieliæ na kilka faz.
Pierwsza faza (wczesnoszczeniêca)
trwa od narodzin do szóstego miesi¹ca ¿ycia. Pierwsze cztery tygodnie ¿ycia to
tzw. stadium ssania.
Przez pierwsze dwa tygodnie szczeniê tylko œpi i ssie
(okres neonatalny).
Podczas trzeciego tygodnia (okres przejœciowy) koñcz¹ swój rozwój narz¹dy
zmys³ów i
szczeniê zaczyna reagowaæ na bodŸce zewnêtrzne.
Okres socjalizacji trwa do dwunastego tygodnia ¿ycia. Nauka socjalna jest
mechanizmem bardzo z³o¿onym. Szczeniê poznaje swoje otoczenie i uczy siê
zachowañ socjalnych potrzebnych do ¿ycia w sforze, zasad
hierarchii i sposobów
komunikowania siê. Pierwsze
stosunki socjalne mo¿na ju¿ zaobserwowaæ podczas
ssania, kiedy to szczeniêta silniejsze zajmuj¹ lepsze
pozycje, przy bardziej
mlecznych sutkach.
Naœladuj¹c zachowania matki, szczeniê uczy siê normalnych reakcji. Oko³o
czwartego miesi¹ca ¿ycia wyrastaj¹ szczeniêciu sta³e zêby i pojawia siê u niego
potrzeba ¿ucia - szczeniê gryzie, szarpie i niszczy
przedmioty. W³aœciciel nie
powinien zabraniaæ tego szczeniêciu, bo mo¿e potem ono staæ siê lêkliwe i
zbyt
uleg³e. Szczeniê musi zaspokoiæ swoj¹ naturaln¹ potrzebê gryzienia. Niszczenie
przedmiotów pomaga mu roz³adowaæ napiêcia natury fizjologicznej. Pies ma
potrzebê gryzienia, skakania, szczekania, kopania, roz³adowywania w ten sposób
naturalnych
instynktów, gdy¿ jest ¿ywym stworzeniem a nie przedmiotem.
Zwykle szczeniê trafia do nowego
domu w wieku oko³o 2 miesiêcy. Wa¿ne jest, aby
nowy w³aœciciel od samego pocz¹tku zapoznawa³ szczeniê z otaczaj¹cym je œwiatem.
Nale¿y umo¿liwiæ szczeniêciu kontakt z innymi psami (zabawa z osobnikami tego
samego gatunku doskonale uczy zachowañ socjalnych), ludŸmi (szczególnie z
dzieæmi) oraz zapoznawaæ szczeniê z ró¿norodnymi dŸwiêkami jak np. ha³as
jad¹cych samochodów, poci¹gu, strza³y, odg³os wiertarki
lub miksera, itp. W tym
celu mo¿na odtwarzaæ
szczeniêciu nagrane dŸwiêki na taœmie magnetofonowej.
Nale¿y uwa¿aæ, aby szczeniê nie przestraszy³o siê
zbytnio. Pocz¹tkowo w³¹czamy
nagranie cicho, z
czasem coraz g³oœniej. Pocz¹tkowo jesteœmy obok szczeniêcia,
aby czu³o siê pewniej. Takie codzienne
seanse 30-60 minutowe przeprowadzane
przez
oko³o 3 miesi¹ce daj¹ bardzo dobre rezultaty.
Jak ju¿ wczeœniej by³o wspomniane, szczeniê ma
potrzebê gryzienia i niszczenia
przedmiotów, i nale¿y
mu daæ tak¹ mo¿liwoœæ dostarczaj¹c ró¿nych zabawek zanim
siêgnie po cenniejsze przedmioty w³aœciciela. Szarpi¹c, gryz¹c, tocz¹c zaciête
"walki" z ró¿nymi przedmiotami, bawi¹c siê w "polowanie" na nasze buty, szczeniê
roz³adowuje wewnêtrzne napiêcia. Jest mu to potrzebne dla w³aœciwego rozwoju
psychicznego. Zbyt brutalne karcenie szczeniêcia w tym wieku mo¿e spowodowaæ, ¿e
wyroœnie ono na psa zbyt uleg³ego i lêkliwego. Pamiêtajmy, ¿e szczeniê jest
bardzo wra¿liwe
na zmiany tonacji g³osu i wystarczy zmieniæ ton g³osu
na
bardziej szorstki, by zrozumia³o, ¿e robi Ÿle.
Istotn¹ sprawa jest nauka czystoœci. Szczeniê wyznacza pocz¹tkowo swe
terytorium znacz¹c je moczem. Fizjologicznie, szczeniê w wieku poni¿ej 3
miesiêcy nie
jest w stanie zatrzymaæ moczu. Ale ju¿ od 9 tygodnia
mo¿na k³aœæ
gazety w miejscach. gdzie szczeniê
za³atwia siê. Po pewnym czasie wystarczy
przenieϾ
gazety poza dom, wyznaczaj¹c w ten sposób nowe terytorium. Osobniki
bardziej lêkliwe mog¹ d³u¿ej
siusiaæ w domu i potrzebuj¹ wiêcej cierpliwoœci
w³aœciciela. Nale¿y unikaæ karcenia szczeniêcia, gdy nabrudzi w domu. Zawsze
lepsze rezultaty daje
nagradzanie ni¿ karanie. Jak tylko szczeniê za³atwi siê
podczas spaceru, nale¿y je pochwaliæ i nagrodziæ smako³ykiem. Oko³o szóstego miesi¹ca rozpoczyna
siê okres przedm³odzieñczy i trwa on do
oko³o
dziewi¹tego miesi¹ca ¿ycia psa. Szczeniê staje siê
bardziej nerwowe,
wra¿liwe, jest niepos³uszne, przeciwstawia siê rozkazom w³aœciciela, próbuje
dominowaæ. Jest to tzw. kryzys m³odzieñczy, czas wydzielania feromonów i zmian
zachowania.
Miêdzy dziewi¹tym i trzynastym miesi¹cem szczeniê
koñczy swój rozwój. Jest to
okres m³odzieñczy.
Intensywne wydzielanie hormonów sprawia, i¿ pies
jeszcze
bardziej próbuje przeciwstawiaæ siê w³aœcicielowi, próbuje wygraæ walkê o wy¿sz¹
pozycjê socjaln¹
w "sforze", wzmaga siê u niego poczucie niezale¿noœci, pojawiaj¹ zachowania
buntownicze. Niektóre bardziej wra¿liwe osobniki mog¹ przejawiaæ w tym czasie
pewne zaburzenia psychiczne. Nie mo¿na pozostawiæ psu uczucia,
¿e dominuje. Rola w³aœciciela w tym trudnym okresie rozwoju psa to wyraŸne
okreœlenie rangi socjalnej psa w rodzinie, wyra¿one w sposób dla niego
zrozumia³y. Pocz¹tkowo, szczeniê uwa¿a w³aœciciela za szefa sfory. Nale¿y
umacniaæ je w tym przekonaniu u¿ywaj¹c kodu hierarchicznego, czyli zachowuj¹c
zasady wspó³¿ycia
w psiej sforze.
NERWICA U PSA
U psów podobnie jak u ludzi mog¹ wyst¹piæ
zaburzenia nerwicowe, oznaczaj¹ce zahamowanie w³aœciwych zachowañ spo³ecznych i
charakteryzuj¹ce siê problemami uczuciowo-emocjonalnymi. Objawy nerwicy u psa s¹
bardzo ró¿ne. Najczêstszym objawem jest lêk. Czêsto pies reaguje panicznym
strachem na pewne sytuacje,
przedmioty, dŸwiêki (nazywamy to fobi¹). Usi³uje
schowaæ siê lub uciec. Lêk powoduje u psa silne bicie
serca, dr¿enie,
przyœpieszony oddech, wzmo¿one napiêcie miêœni. Stany lêkowe staj¹ siê przyczyn¹
wielu
dolegliwoœci somatycznych (np. egzema, zaburzenia trawienia, astma,
nadciœnienie têtnicze itp.). Czêstym objawem nerwicy jest depresja. Pies staje
siê ma³o
aktywny, traci zainteresowanie otoczeniem, ca³ymi
dniami le¿y na swoim
legowisku, unika kontaktu z
innymi psami, du¿o œpi, traci apetyt. Objawami
nerwicy mog¹ byæ równie¿ wzmo¿ona agresja, zaburzenia
zachowañ seksualnych,
zachowania stereotypowe (wygryzanie lub nadmierne wylizywanie sobie pewnych
partii cia³a prowadz¹ce do powstawania ran, uporczywe ujadanie lub wycie,
chodzenie tam i z powrotem, itp.), za³atwianie potrzeb fizjologicznych w domu,
nadmierne pragnienie, itp. Jak odró¿niæ zachowanie normalne od zachowania
nerwicowego ? Otó¿ jeœli dane zachowanie zwierzêcia nie jest zgodne z normami
zachowañ jego gatunku, mo¿na stwierdziæ, ¿e jest to anomalia. Je¿eli na przyk³ad
pies gryzie bez uzasadnienia, jeœli sytuacja ta powtarza siê, mo¿na uznaæ to
zachowanie za patologiê.
Co powoduje nerwice ?
Udomowienie psa spowodowa³o, ze jest on zmuszony
¿yæ w warunkach nienaturalnych,
w rodzinie ludzkiej, w du¿ych aglomeracjach miejskich, przebywaæ przez wiele
godzin w zamkniêciu, znosiæ ha³as, zanieczyszczenie œrodowiska. Jest pozbawiony
wolnoœci, kontaktu z natur¹,
z innymi osobnikami jego gatunku, nie poluje, nie
kopuluje, jego aktywnoœæ fizyczna jest ograniczona. Pozbawienie mo¿liwoœci
realizacji naturalnych
instynktów i roz³adowania energii prowadzi do
zachwiania
równowagi emocjonalnej psa.
Czynnikami sprzyjaj¹cymi pojawieniu siê objawów
nerwicy mog¹ byæ równie¿ silne
prze¿ycia (np. wypadek), samotnoœæ, brak bodŸców w œrodowisku (trzymanie w
izolacji), ha³as etc. Wp³yw ma równie¿ stan emocjonalny suki ciê¿arnej na p³ody
a potem na szczeniêta, jak równie¿ nerwica w³aœciciela mo¿e udzielaæ siê jego
psu.
Jak widaæ powody nerwicy s¹ bardzo z³o¿one i wymagaj¹ z³o¿onego traktowania. Nie
mo¿na traktowaæ zaburzeñ zachowania psa jako zachowañ wyuczonych, uwarunkowanych
(jak uwa¿aj¹ behawioryœci). Niezbêdne jest wziêcie pod uwagê wszystkich
czynników mog¹cych powodowaæ nerwicê.
SYNDROM KENELOWY
Zaburzenie to jest spowodowane zbyt ma³¹
iloœci¹ lub brakiem bodŸców w œrodowisku, w jakim rozwija siê szczeniê podczas
jego pierwszych 12 tygodni ¿ycia. Wystêpuje przede wszystkim u psów pochodz¹cych
z
du¿ych hodowli, gdzie szczeniêta wychowuj¹ siê w
kojcach, odizolowane od
reszty œwiata.
Mo¿na wyró¿niæ trzy stadia tej choroby.
Pierwsze stadium nazywane jest fobi¹ ontogeniczn¹.
W tym stadium, pies nie
toleruje ró¿nego rodzaju bodŸców, takich jak ha³as, huk, samochody, rowery,
dzieci, obcy ludzie, dŸwiêk telefonu, itp. BodŸce te wywo³uj¹ u psa
atak paniki,
ucieczki, próby ukrycia siê, lub reakcje
agresji ze strachu lub rozdra¿nienia. W
miarê rozwoju choroby, liczba bodŸców wywo³uj¹cych tego typu zachowania roœnie.
Z czasem pies nie chce wychodziæ na spacery, za³atwia siê w mieszkaniu.
Drugie stadium syndromu kenelowego nazywane jest
lêkiem kenelowym. W tym stadium
zachowanie psa jest ca³kowicie zmienione. Przybiera on czêsto postawê cia³a
"badawcz¹" (koñczyny z³¹czone razem, szyja wyci¹gniêta, uszy postawione, ogon
podkulony pod siebie) lub "wyczekuj¹c¹" (uszy postawione, ogon podkulony, pies
stoi bez ruchu). Podczas posi³ków pies równie¿ zachowuje siê w sposób
charakterystyczny: je bardzo szybko, gwa³townie, z niepokojem, zwykle noc¹.
Ka¿da zmiana w otoczeniu psa, ka¿dy nowy przedmiot pojawiaj¹cy siê w domu lub
ogrodzie, powoduj¹ przyjêcie postawy "wyczekuj¹cej" lub reakcjê paniki. Czasem
wystêpuje u
psa nadmierny apetyt lub nadmierne pragnienie, lub uszkodzenia cia³a
spowodowane nadmiernym
wylizywaniem siê i wygryzaniem (dotyczy to zwykle ³ap,
ogona, zadu, itp.). U suk wystêpowaæ mog¹ zaburzenia p³ciowe, np. ci¹¿a urojona,
opóŸnienie wyst¹pienia
pierwszej cieczki, itp.
Trzecie stadium to stadium depresji. Pies przestaje interesowaæ siê otoczeniem,
nie bawi siê. Ca³ymi
dniami le¿y w k¹cie, ale nie œpi. Jeœli zaœnie, jego
sen
jest niespokojny, pies czêsto siê budzi, zdarza siê, ¿e za³atwia swoje potrzeby
fizjologiczne przez sen. Posi³ki spo¿ywa tylko noc¹, czêsto wygryza siê i
wylizuje
nadmiernie powoduj¹c rany na swoim ciele.
Stadium pierwsze nie zawsze musi przejϾ w stadium
drugie choroby. Mo¿e równie¿
przekszta³ciæ siê w stan lêkowy lub nadmiern¹ agresywnoœæ.
Szanse na wyleczenie zale¿¹ od stadium choroby (im
wy¿sze stadium tym trudniej
wyleczyæ psa) i wieku psa w jakim rozpoczêto terapiê. Odpowiednia terapia
behawioralna po³¹czona z terapiami energetycznymi (homeopatia, masa¿, etc.) daje
du¿e szanse na ca³kowite
lub prawie ca³kowite wyleczenie.
FOBIE
Fobi¹ nazywamy silne uczucie strachu, odczuwane w
obecnoœci pewnego bodŸca, przedmiotu lub w pewnej sytuacji. U psów spotykamy
fobie zwi¹zane n. z samochodami, rowerami, ludŸmi ubranymi w pewien sposób,
burz¹, wystrza³ami, ostrym œwiat³em, ciemnoœci¹, itp.
Mo¿na wyró¿niæ trzy stadia choroby:
Pierwsze to tzw. fobia prosta. W stadium tym bardzo ³atwo jest okreœliæ
konkretny czynnik lub kilka czynników, które powoduj¹ fobiê, która jest typow¹
reakcj¹ lêkow¹. Pies unika bodŸca, warczy z daleka, usi³uje siê schowaæ lub
uciec.
W drugim stadium, nazywanym fobi¹ z³o¿on¹,
zakres bodŸców powoduj¹cych fobiê
(reakcj¹ jest tu
g³ównie unikanie) jest bardzo szeroki. Obserwujemy tu zjawisko
przewidywania emocjonalnego, tzn. pies reaguje emocjonalnie jeszcze przed
pojawieniem siê bodŸca pierwotnie wywo³uj¹cego fobiê, gdy¿ zapamiêtuje on
bodŸce
poprzedzaj¹ce pojawienie siê w³aœciwego bodŸca pocz¹tkowo powoduj¹cego lêk.
Np. je¿eli pies ba³ siê deskorolki, to potem mo¿e nie chcieæ chodziæ po alejce w
parku, gdzie czêsto spotyka³ ludzi na deskorolkach, a
jeszcze póŸniej mo¿e nie
chcieæ chodziæ do tego parku
lub nawet wychodziæ z domu.
W trzecim stadium obserwujemy przede wszystkim
objawy neurowegetatywne, dr¿enie
i próby ucieczki.
BodŸce powoduj¹ce fobiê s¹ bardzo liczne. Trudno
odró¿niæ ten
stan od rzeczywistego stanu lêkowego.
Fobie mog¹ byæ spowodowane brakiem bodŸców w pierwszych tygodniach ¿ycia
szczeniêcia (fobie
ontogeniczne - patrz artyku³ "Syndrom kenelowy") lub urazem
zwi¹zanym z danym bodŸcem (fobie post-traumatyczne). Te ostatnie wystêpuj¹
zwykle u psów doros³ych.
AGRESJA I AGRESYWNOή
Termin agresja oznacza fizyczny atak danego
osobnika na innego. Nie mo¿na nazwaæ agresj¹ np. sygna³ów ostrzegawczych takich
jak warczenie, pokazywanie zêbów, czy znakowanie moczem terytorium. Nie mo¿na
równie¿ nazwaæ agresj¹ zachowañ zwi¹zanych z polowaniem, gdy¿ s¹ one wynikiem
koniecznoœci zaspokajania g³odu.
Termin agresywnoœæ natomiast oznacza sk³onnoœæ
osobnika do zachowañ agresywnych.
Mo¿emy wyró¿niæ agresywnoœæ terytorialn¹, dominacyjn¹, zwi¹zan¹ z
macierzyñstwem, etc. Agresywnoœæ mo¿e byæ wywo³ana strachem, bólem, mo¿e byæ
wynikiem frustracji (jeœli pies nie mo¿e zaspokoiæ swoich potrzeb np. g³odu).
Pewna doza agresywnoœci jest rzecz¹ naturaln¹ i wystêpuje u
wszystkich ¿ywych
istot, tak¿e u cz³owieka. Na przyk³ad agresywnoœæ dominacyjna wiêkszoœci samców
jest rzecz¹ normaln¹, dlatego w³aœciciel powinien starannie pilnowaæ swojej
pozycji przywódcy stada, aby nie dopuœciæ do konfliktu.
Od agresywnoœci normalnej nale¿y odró¿niæ agresywnoœæ patologiczn¹. Mamy z ni¹
do czynienia, gdy pies jest nerwowy, lêkliwy, przewra¿liwiony, nadmiernie
reaguje na wszelkie bodŸce z zewn¹trz. Silny lêk powoduje
u niego reakcje
agresywne, pies staje siê nieobliczalny i niebezpieczny dla otoczenia.
AgresywnoϾ patologiczna
jest czêsto wynikiem niew³aœciwej socjalizacji
szczeniêcia podczas pierwszych tygodni jego ¿ycia (z ludŸmi i z innymi psami) a
tak¿e z brakiem dostatecznej iloœci bodŸców zewnêtrznych w tym wa¿nym okresie
rozwoju.
POZBAWIENIE NIEZALE¯NOŒCI
W naturze, tylko przez pierwsze tygodnie ¿ycia
szczeniêta pozostaj¹ w bliskim kontakcie ze swoj¹ matk¹. Potem, stopniowo suka
pozostawia je na coraz d³u¿ej, staj¹ siê
coraz bardziej samodzielne, a¿ w koñcu
osi¹gaj¹
ca³kowit¹ niezale¿noœæ trac¹c zwi¹zki z matk¹.
Gdy szczeniê trafia do r¹k nowych w³aœcicieli, nie jest ono jeszcze ca³kowicie
samodzielne. Podczas pierwszej nocy zwykle "p³acze", nie chce spaæ samo na swoim
pos³aniu i najczêœciej w³aœciciel lituje siê, i szczeniê spêdza tê noc razem z
nim w ³ó¿ku. Podczas kolejnych nocy jest
podobnie, w ci¹gu dnia w³aœciciel
poœwiêca ca³¹ swoj¹ uwagê szczeniêciu, bez przerwy siê nim zajmuj¹c,
pieszcz¹c
je, przemawiaj¹c do niego bez przerwy, itd. Szczeniê staje siê coraz starsze.
Jednak nadal œpi razem z w³aœcicielem, œledzi ka¿dy jego ruch, nie spuszcza go z
oka, chodzi za nim wszêdzie nie chc¹c ani przez chwilê byæ bez niego (próbuje
wejœæ za nim nawet do WC). Podobnie, do nadmiernego zwi¹zku uczuciowego z
w³aœcicielem (lub w³aœcicielami) mo¿e dojœæ wtórnie w przypadku, gdy przez
d³u¿szy czas pies jest w centrum zainteresowania, pod troskliw¹ opiek¹, np. w
trakcie choroby, gdy pies jest adoptowany ze schroniska, itp.
Gdy pojawia siê koniecznoœæ pozostawienia psa w domu, pojawia siê problem - lêk
separacyjny. Pozostawiony
sam w domu pies wyje, szczeka, rozpaczliwie wzywaj¹c
swojego w³aœciciela. Czêsto niszczy przedmioty w mieszkaniu szukaj¹c œladów
zapachowych swojego pana. Gryzie fotele , na których lubi siadaæ w³aœciciel,
jego przedmioty osobiste, bieliznê, ubrania, ksi¹¿ki, itp.
Zdarza siê, ¿e pies
oddaje nerwowo mocz lub ka³, wymiotuje, wylizuje i wygryza sobie rany na ciele.
Widz¹c wracaj¹cego w³aœciciela pies wpada w istny sza³ dzieciêcej radoœci.
Je¿eli w³aœciciel reaguje na tê przesadn¹ radoœæ tul¹c psa, próbuj¹c wynagrodziæ
mu w ten sposób roz³¹kê ,mówi¹c "biedny piesek, niedobry pan zostawi³ ciê na tak
d³ugo !", wtedy wzmacnia jeszcze bardziej to infantylne zachowanie. Czêsto bywa
te¿, ¿e w³aœciciel
widz¹c zdewastowane mieszkanie karci psa, uwa¿aj¹c
jego
zachowanie za przejaw z³oœliwoœci (oczywiœcie jest
to b³êdne - pies gryzie
przedmioty, bo jest przera¿ony,
¿e pan go zostawi³ i próbuje odnaleŸæ jego
zapach).
Gdy po powrocie do domu w³aœciciel krzyczy na psa, ten odruchowo
przyjmuje postawê poddañcz¹ (któr¹ wielu w³aœcicieli uwa¿a b³êdnie za poczucie
winy). Pies nie rozumie o co chodzi w³aœcicielowi i po pewnym czasie zaczyna baæ
siê powrotów w³aœciciela, gdy¿ zaczynaj¹ siê one mu kojarzyæ z kar¹. Strach
pog³êbia niew³aœciwe zachowania psa, doprowadza do sytuacji, ¿e s³ysz¹c
wracaj¹cego w³aœciciela pies chowa siê np. pod szaf¹ i gryzie ze strachu
w³aœciciela, gdy tamten próbuje go
stamt¹d wyci¹gn¹æ.
Drugim nastêpstwem braku niezale¿noœci psa (jego nadmiernym przywi¹zaniem do
w³aœciciela) jest tzw. "zazdroœæ". Osoba, do której pies jest nadmiernie
przywi¹zany, staje siê jego wy³¹czn¹ w³asnoœci¹. Pies nie pozwala siê do niej
nikomu zbli¿yæ, staje siê agresywny w stosunku do wszystkich, którzy tego
próbuj¹. Wielu w³aœcicieli jest dumnych, ¿e maj¹ takiego psa, który nie
da ich
nawet dotkn¹æ. Jednak szczególnie gdy pies ma sk³onnoœci do dominacji, staje siê
on wrêcz
niebezpieczny i sytuacja zaczyna byæ groŸna.
MASA¯
Masa¿ wywiera pozytywny wp³yw na wszystkie
organy
cia³a. Polepsza kr¹¿enie krwi i limfy, przez co zapewnia lepsze
od¿ywienie i dotlenienie tkanek w ca³ym organizmie oraz usuwanie produktów
przemiany materii. U³atwia oddychanie, wzmacnia system odpornoœciowy, zmniejsza
ciœnienie krwi, doskonale wp³ywa na narz¹dy ruchu.
Ponadto masa¿ daje g³êbokie odprê¿enie, redukuje stres, likwiduje napiêcia
miêœni, powoduje ich rozluŸnienie, uspokaja, u³atwia przep³yw energii w ciele.
St³umione emocje takie ja lêk, strach, z³oœæ powoduj¹
zacisk miêœni. Na
przyk³ad: naturaln¹ reakcj¹ zwierzêcia
na zagro¿enie jest ucieczka; jeœli jednak
pies nie mo¿e
uciec (bo jest zamkniêty lub na smyczy), lêk zamienia
siê w
napiêcie miêœni, zw³aszcza okolicy splotu
s³onecznego (poni¿ej mostka). Gdy
takie sytuacje
powtarzaj¹ siê, napiêcie miêœni staje siê trwa³e, powoduje ucisk
na narz¹dy wewnêtrzne i mo¿e staæ siê przyczyn¹ zaburzeñ psychosomatycznych (np.
trawiennych).
Napiêcia miêœni mog¹ byæ równie¿ spowodowane t³umieniem
naturalnych instynktów. Pies, który ¿yje
wœród ludzi nie ma mo¿liwoœci kontaktu
z natur¹,
z innymi psami, nie kopuluje, nie poluje, etc. Energia instynktów,
jeœli nie mo¿e byæ w naturalny sposób uwolniona (np. gdy nie zapewnimy psu
odpowiedniej
iloœci aktywnoœci fizycznej), przekszta³ca siê w napiêcia miêœni.
Masa¿ pozwala rozluŸniæ miêœnie, usun¹æ chroniczne napiêcia. W przypadku
zaburzeñ zachowania masa¿ stanowi doskona³e uzupe³nienie terapii behawioralnych
(opartych na zasadach uczenia i warunkowaniu). Reakcje psa odprê¿onego,
rozluŸnionego s¹ mniej gwa³towne, zwiêksza siê jego tolerancja na bodŸce, przez
co ³atwiej jest np.
przyzwyczaiæ go do pewnych sytuacji.
Istnieje wiele typów masa¿u, jak masa¿ relaksacyjny tradycyjny, masa¿
energetyczny wg W. Reicha,
akupresura, shiatsu, etc. Zawsze trzeba pamiêtaæ, aby
najpierw pies dobrze oswoi³ siê z osob¹ wykonuj¹c¹
masa¿ (pierwsze spotkanie to
nawi¹zywanie wzajemnego kontaktu) oraz aby pierwszy zabieg nie trwa³ zbyt d³ugo
(max 15 min). Przy wykonywaniu masa¿u pies musi czuæ
siê bezpiecznie, dlatego
zwykle masa¿ wykonuje
siê "w parterze".
ZABURZENIA PSYCHOSOMATYCZNE
Podobnie jak u ludzi, tak i u psów czynniki
psychiczne
mog¹ powodowaæ rozwój wielu dolegliwoœci fizycznych. Energia
naturalnych instynktów psa, jeœli nie mo¿e byæ przekszta³cona w aktywnoœæ
fizyczn¹, ulega konwersji somatycznej. Stres lub uraz (porzucenie przez
w³aœciciela, wypadek, itp.) potêguj¹ zaburzenia psychiczne
i somatyczne.
Dolegliwoœci psychosomatyczne
mog¹ dotyczyæ :
- uk³adu trawiennego (skurcz odŸwiernika, wymioty, biegunka, nadkwasota) i
od¿ywiania (anoreksja,
bulimia, oty³oœæ, potomania)
- funkcji oddechowych (ataki astmy ze skurczem
oskrzeli, dusznoœci¹)
- funkcji hormonalnych (ci¹¿a urojona, laktacja urojona)
- uk³adu kr¹¿enia (nadciœnienie, czêstoskurcz)
- skóry (œwi¹d, ³ysienie, egzema)
Objawy dolegliwoœci psychosomatycznej przejawiaj¹ siê
w trzech formach :
emocjonalnej (obawa, lêk), funkcjonalnej (np. biegunka) i wywo³anej uszkodzeniem
narz¹dów (np. wrzody ¿o³¹dka, egzema). Formy te
nastêpuj¹ kolejno po sobie.
Silny lêk bez mo¿liwoœci
ucieczki sprawia, i¿ pies zaczyna siê drapaæ
(roz³adowuje
w ten sposób napiêcie). Skóra zaczyna swêdzieæ i ³ysieæ, pojawia
siê egzema (czyli ostatnia forma).
ZACHOWANIA STEREOTYPOWE
Zachowania stereotypowe s¹ objawami licznych,
z³o¿onych zaburzeñ psychicznych, przede wszystkim
stanów lêkowych o ró¿nym
pod³o¿u. Mo¿na je
zdefiniowaæ jako regularnie powtarzaj¹ce siê zachowania, nie
zatrzymuj¹ce siê samoistnie i nie s³u¿¹ce ¿adnemu konkretnemu celowi. Mo¿e to
byæ uporczywe wylizywanie lub wygryzanie pewnych partii cia³a, prowadz¹ce
niekiedy do rozleg³ych ran a nawet martwicy, chodzenie tam i z powrotem,
krêcenie siê w kó³ko, zamieranie w bezruchu, chwytanie nieistniej¹cych much,
stereotypowe spo¿ywanie pokarmu lub wody, itp. Ruchy stereotypowe k³óc¹ siê z
normalnymi zachowaniami a zwierzê wydaje siê nie mieæ ¿adnej wewnêtrznej
kontroli nad nimi. Czêsto towarzysz¹ temu zaburzenia snu (skrócenie snu do 5-7
godzin na
dobê) i wzmo¿ona wra¿liwoœæ na bodŸce zewnêtrzne.
Zachowania
stereotypowe towarzysz¹ takim zaburzeniom zachowania jak lêk separacyjny (u psów
uzale¿nionych uczuciowo), syndrom kenelowy, , nadpobudliwoœæ-nadaktywnoœæ,
stereotypia ograniczenia swobody, lêk zwi¹zany z odrytualizowaniem i inne stany
lêkowe.
Pies odczuwaj¹cy silne emocje usi³uje siê uspokoiæ
poprzez ró¿ne dziwne
zachowania, niezwi¹zane zupe³nie z dan¹ sytuacj¹, ale zmniejszaj¹ce napiêcia
emocjonalne i stres. Najczêœciej s¹ to takie czynnoœci jak gryzienie
ró¿nych
przedmiotów, nadmierne objadanie siê, picie
du¿ych iloœci wody oraz wylizywanie
i wygryzanie ³ap,
ogona lub innych czêœci w³asnego cia³a, prowadz¹ce do powa¿nych uszkodzeñ skóry
a nawet do martwicy. Ten sposób odreagowywania i roz³adowywania napiêæ spotykamy
równie¿ u ludzi. Przyk³adem zachowañ uspokajaj¹cych mo¿e byæ obgryzanie paznokci
czy ssanie palca przez dzieci. Pies odczuwaj¹cy silny lêk, jeœli nie
mo¿e ratowaæ siê ucieczk¹ lub w inny sposób zareagowaæ
na niebezpieczeñstwo (prawdziwe lub domniemane) roz³adowuje swoje emocje w
opisanych wy¿ej
czynnoœciach zastêpczych. W ten sam sposób
odreagowuje pies odczuwaj¹cy z³oœæ, podniecenie, sfrustrowany, nie widz¹cy
mo¿liwoœci pokonania
przeszkody jaka stanê³a na jego drodze. Zachowanie stereotypowe pojawia siê
tak¿e gdy pies nie wie jak ma
siê zachowaæ w danej sytuacji, nie jest w stanie podj¹æ decyzji, gdy np. boi siê
kary, ale nie wie co zrobiæ aby jej unikn¹æ, bo nie rozumie przekazów informacji
p³yn¹cych
od w³aœciciela. Stereotypia wystêpuje bardzo czêsto u psów poddanych tresurze
opartej na wzmocnieniu negatywnym (karanie), jak równie¿ u psów trzymanych przez
pewien
czas w zamkniêciu, na uwiêzi lub w izolacji od œwiata zewnêtrznego. W tym
ostatnim przypadku przyczyn¹ zachowañ stereotypowych jest brak aktywnoœci
fizycznej. Nieroz³adowana energia znajduje ujœcie w czynnoœciach zastêpczych.
Zapobieganie wy¿ej opisanemu problemowi
nie polega oczywiœcie na stosowaniu œrodków zapobiegaj¹cych samym czynnoœciom
stereotypowym
(np. ko³nierzy uniemo¿liwiaj¹cych psu wylizywanie siê). Nale¿y znaleŸæ przyczynê
wewnêtrznych konfliktów,
napiêæ, lêków, których doœwiadcza zwierzê a nastêpnie zastosowaæ odpowiedni¹
psychoterapiê.
|